പി.വി. കൃഷ്ണൻ ;ചമയങ്ങളില്ലാത്ത ചിത്രകാരന് വിട...

പി.വി. കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലെത്തുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരകളുടെ ശക്തിയും ആ വരകൾക്കുപിന്നിലെ മാനവികതയുമാണ്. പ്രകൃതിയോടും മനുഷ്യനോടും സമൂഹത്തോടും ഒരുപോലെ സംവദിച്ചിരുന്ന ഒരു കലാകാരൻ. ചായക്കൂട്ടുകളിലൂടെ മാത്രമല്ല, നിശിതമായ ആക്ഷേപഹാസ്യത്തിലൂടെയും ലളിതമായ വരകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം കാലത്തിന്റെ മുഖം വരച്ചിട്ടു.

പ്രകൃതിയുടെ കണ്ണുനീരിന് നിറം നൽകിയ ചിത്രകാരൻ

സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്കുമുമ്പ് ഒരു കാട്ടാളന്റെ അമ്പേറ്റ് ഇണപ്പക്ഷികളി ലൊന്ന് പിടഞ്ഞുവീഴുന്നത് കണ്ട് ആദികവി വാത്മീകിയുടെ ഹൃദയത്തിലുണ്ടായ വേദനയാണ് രാമായണത്തിന്റെ പിറവിക്ക് നിമിത്തമായതെന്ന ഐതിഹ്യം നമുക്കറിയാം.

ഒരു ജീവന്റെ വേദന മറ്റൊരു ഹൃദയത്തിൽ കവിതയായി പിറക്കുമ്പോൾ അത് കേവലം വികാരപ്രകടനമല്ല; അനീതിക്കെതിരെയുള്ള മനുഷ്യന്റെ നിത്യമായ പ്രതിഷേധം കൂടിയാണ്.

പ്രകൃതിയുടെ നിലവിളികൾക്ക് നിറം നൽകിയ പി.വി. കൃഷ്ണന്റെ പ്രശസ്തമായ ചിത്രമായിരുന്നു 'പ്രകൃതിയുടെ കണ്ണുനീർ'.

1980-കളിൽ കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ബോധവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹം രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ ചിത്രം കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി ചരിത്രത്തിൽതന്നെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരടയാളമായി മാറി. കേരള പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വകുപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിലൂടെ ജനങ്ങളിലെത്തിയ ഈ ബഹുവർണ്ണചിത്രം, പ്രകൃതിയെ സ്നേഹിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞു.

സൈലന്റ് വാലി സംരക്ഷണ പ്രക്ഷോഭം ശക്തിപ്പെട്ടിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രകൃതിയുടെ നിലനിൽപ്പിനുവേണ്ടി പോരാടിയവരുടെ മനസ്സുകളിൽ ഈ ചിത്രം ഒരു പ്രതീകമായി മാറി. വാക്കുകളേക്കാൾ ശക്തമായി ചിലപ്പോൾ ഒരു ചിത്രം സംസാരിക്കും. അതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമായിരുന്നു 'പ്രകൃതിയുടെ കണ്ണുനീർ'.

ഈ ചിത്രം കണ്ടുകൊണ്ട് മലയാളത്തിന്റെ പ്രിയ കവയിത്രിയും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയുമായ സുഗതകുമാരി ടീച്ചർ എഴുതിയ വരികൾ ഇന്നും മനസ്സിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു.

"ഒരു തള്ളക്കിളി അരുമക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ -

ക്കിരയായുമിതാ തിടുക്കത്തിൽ പറ -

ന്നണയുന്നു, പെട്ടന്നവൾ നടുങ്ങുന്നു!

പിടയുന്നു! ചുറ്റിപ്പറന്നുഴലുന്നു..."

ചിത്രം കണ്ട ടീച്ചറുടെ മനസ്സിലുണ്ടായ വേദനയും പ്രകൃതിയോടുള്ള സ്നേഹവും ആ വരികളിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നു. പ്രകൃതിയുടെ നിശ്ശബ്ദമായ നിലവിളികൾക്ക് ദൃശ്യഭാഷ നൽകിയ പി.വി. കൃഷ്ണൻ എന്ന ചിത്രകാരന്റെ പ്രതിഭയെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു ആ ചിത്രം.

സുഗതകുമാരി ടീച്ചറും പി.വി. കൃഷ്ണനും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന ആത്മബന്ധം കേവലം കലാകാരിയും ചിത്രകാരനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമായിരുന്നില്ല. പ്രകൃതിയുടെ വേദനകളെ ഒരുപോലെ ഹൃദയത്തിലേറ്റിയ രണ്ട് സർഗാത്മക മനസ്സുകളുടെ അടുപ്പമായിരുന്നു അത്.

മലയാളിയുടെ ഹൃദയപക്ഷത്ത് വിരിഞ്ഞ കാർട്ടൂണുകൾ

പി.വി. കൃഷ്ണൻ എന്ന പേര് മലയാളിയുടെ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞത് പ്രകൃതിചിത്രങ്ങളിലൂടെ മാത്രമായിരുന്നില്ല. കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം സ്വന്തമായൊരു ഇടം കണ്ടെത്തി.

ഫലിതത്തിന്റെ മേമ്പൊടിയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സാമൂഹിക വിമർശനങ്ങളുടെ മൂർച്ചയോടെ അദ്ദേഹം വരച്ച കാർട്ടൂണുകൾ എത്രയോ വായനക്കാരെ ചിരിപ്പിക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, സാമൂഹിക അനീതികൾ, രാഷ്ട്രീയരംഗത്തെ മൂല്യച്യുതി, മനുഷ്യരുടെ പൊങ്ങച്ചങ്ങൾ തുടങ്ങി സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ മുഖങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരകൾ സഞ്ചരിച്ചു.

ചിരിയുടെ മറവിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ചിരുന്ന വിമർശനത്തിന്റെ കൂരമ്പുകളായിരുന്നു ആ കാർട്ടൂണുകൾ. ആരെയും അനാവശ്യമായി മുറിവേൽപ്പിക്കാതെ, എന്നാൽ തെറ്റുകളെ വെറുതെ വിടാതെയുള്ള ആക്ഷേപഹാസ്യമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്.

1973-ലാണ് പി.വി. എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാർട്ടൂണുകൾ അച്ചടിമഷി പുരണ്ടത്. തുടർന്ന് മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികൾ ശ്രദ്ധേയമായി.

എൻ.വി. കൃഷ്ണവാര്യരുടെ പ്രോത്സാഹനമാണ് കാർട്ടൂൺ ലോകത്തേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവേശനത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത്. മാതൃഭൂമിയിൽ അരവിന്ദന്റെ 'ചെറിയ മനുഷ്യരും വലിയ ലോകവും' എന്ന പംക്തി അവസാനിച്ചതിനുശേഷം 'കുട്ടൻ കണ്ടതും കേട്ടതും' എന്ന പേരിൽ പി.വി. കൃഷ്ണൻ മാതൃഭൂമിയുടെ താളുകളിൽ വരകളിലൂടെ സംവദിച്ചു.

1976 മുതൽ നീണ്ട നാലു പതിറ്റാണ്ടോളം 'കുങ്കുമം' വാരികയിലെ 'സാക്ഷി' എന്ന പംക്തിയുടെ അണിയറശിൽപ്പിയായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. എണ്ണമറ്റ പുസ്തകങ്ങളുടെ പുറംചട്ടകൾക്ക് തന്റെ ഭാവനയുടെ നിറം പകർന്ന ചിത്രകാരൻ കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനമായ ഡിസൈനർ

1943-ൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പാപ്പിനിശ്ശേരിക്കടുത്ത അരോളിയിൽ രാമൻ നായരുടെയും കല്ല്യാണി അമ്മയുടെയും മകനായി ജനിച്ച പി.വി. കൃഷ്ണൻ, ബാല്യകാലം മുതൽക്കേ ചിത്രകലയോട് ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. കെ.കെ. ആചാരിയിൽനിന്നാണ് ചിത്രകലയുടെ ആദ്യപാഠങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചത്.

തൊഴിൽജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അധ്യാപകനായിരുന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് കേരള സർക്കാരിന്റെ പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വകുപ്പിൽ ഡിസൈനറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അതോടെ വരയും വർണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമായി.

സർക്കാർ പരസ്യങ്ങളുടെയും പ്രചാരണസാമഗ്രികളുടെയും പരമ്പരാഗത രൂപകൽപ്പനാരീതികളിൽ ആധുനികമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.

ഡൽഹിയിൽ നടന്ന റിപ്പബ്ലിക് ദിന പരേഡിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി 'സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ നാട്' എന്ന ആശയത്തിൽ അദ്ദേഹം രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഫ്ലോട്ട് ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. മികച്ച രൂപകൽപ്പനയ്ക്ക് കേരളത്തിന് ആദ്യമായി സ്വർണമെഡൽ ലഭിച്ചതിലും ആ കലാപ്രതിഭയുടെ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു.

ഇന്റർനാഷണൽ ട്രേഡ് ഫെയറുകളിലും കേരളത്തിന്റെ പവലിയനുകളുടെയും സ്റ്റാളുകളുടെയും പരസ്യബോർഡുകളുടെയും രൂപകൽപ്പനയിലും അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽനിന്ന് സാങ്കേതിക വിജ്ഞാനം നേടിയിരുന്ന അദ്ദേഹം, ചിത്രകലയുടെ പ്രായോഗികതയും ആധുനിക ഡിസൈനിംഗിന്റെ സാധ്യതകളും ഒരുപോലെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയ കലാകാരനായിരുന്നു.

കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്, ചിത്രകാരൻ, ഫോട്ടോഗ്രാഫർ, പോസ്റ്റർ ഡിസൈനർ, കാരിക്കേച്ചറിസ്റ്റ്, അധ്യാപകൻ തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം സ്വന്തം വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു.

എനിക്കും പ്രിയപ്പെട്ടൊരു സൗഹൃദസ്മൃതി

ഒരു കലാകാരന്റെ സംഭാവനകളെക്കുറിച്ച് എഴുതുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളെക്കുറിച്ച് മാത്രം പറഞ്ഞാൽ മതിയാകില്ല. ആ വ്യക്തി മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തിൽ എങ്ങനെയൊരു സാന്നിധ്യമായിരുന്നുവെന്നതും ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്.

പി.വി. കൃഷ്ണനുമായി എനിക്കുമുണ്ടായിരുന്നത് അത്തരമൊരു സൗഹൃദബന്ധമായിരുന്നു.

കുറച്ചുകാലമായി ഞങ്ങൾ ഫോണിൽ ബന്ധപ്പെടാറില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് പലപ്പോഴും ഫോണിലൂടെ സംസാരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ആ സംഭാഷണങ്ങൾക്ക് സമയപരിധികളുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരുപാട് നേരം ആത്മമിത്രങ്ങളെപ്പോലെ സംസാരിക്കും. കലയും സാഹിത്യവും സമൂഹവും വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ അനുഭവങ്ങളുമൊക്കെ ആ സംഭാഷണങ്ങളിൽ കടന്നുവരും. ഔപചാരികതകളുടെ കെട്ടുപാടുകളില്ലാതെ മനസ്സുതുറന്ന് സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ആ സംഭാഷണങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ ഇന്ന് മനസ്സിൽ വല്ലാത്തൊരു നൊമ്പരമായി നിറയുന്നു.

ഇടയ്ക്കെപ്പോഴോ അദ്ദേഹം എനിക്കുവേണ്ടി എന്റെ മുഖചിത്രം വരച്ചുതന്നു. അതൊരു സാധാരണ ചിത്രമായിരുന്നില്ല എനിക്ക്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈകളിൽനിന്ന് പിറന്ന ആ ചിത്രം ഇന്നും ഞാനൊരു അമൂല്യനിധിപോലെ സൂക്ഷിക്കുന്നു. ഒരു ചിത്രകാരൻ വരച്ചുതന്ന മുഖചിത്രം എന്നതിലുപരി, സ്നേഹവും സൗഹൃദവും ചേർത്തുവെച്ച ഒരു ഓർമ്മച്ചെപ്പാണത്.

കാലം എത്ര പിന്നിട്ടാലും ആ ചിത്രം കാണുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖവും ശബ്ദവും സൗഹൃദസംഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാം മനസ്സിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തും. ഇന്ന് അദ്ദേഹം നമ്മോടൊപ്പമില്ലെന്ന യാഥാർഥ്യത്തിനു മുന്നിൽ ആ ചിത്രം കൂടുതൽ വിലപ്പെട്ടതായിത്തീരുന്നു.

ചില ബന്ധങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്. ദിവസവും സംസാരിച്ചില്ലെങ്കിലും ഹൃദയത്തിൽനിന്ന് മാഞ്ഞുപോകില്ല. ചില സൗഹൃദങ്ങൾക്കിടയിൽ കാലത്തിന്റെ അകലം വന്നാലും ആത്മബന്ധത്തിന്റെ ഊഷ്മളത നഷ്ടപ്പെടുകയില്ല. പി.വി. കൃഷ്ണനുമായുള്ള എന്റെ സൗഹൃദവും അത്തരത്തിലൊന്നായിരുന്നു.

ഓർമ്മകളിൽ മായാത്തൊരു മനുഷ്യൻ

തിരുവനന്തപുരം കാരിയത്തെ വീട്ടിൽ വിശ്രമജീവിതം നയിച്ചിരുന്ന കാലത്തും അപൂർവങ്ങളായ ചിത്രശേഖരങ്ങളുടെയും പുസ്തകങ്ങളുടെയും ചെറിയൊരു ലോകം അദ്ദേഹത്തിനൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. ചിത്രകലയോടും വായനയോടുമുള്ള അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശം ജീവിതാവസാനംവരെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

തിരുവനന്തപുരം പട്ടം ഗേൾസ് ഹൈസ്‌കൂളിൽനിന്ന് വിരമിച്ച മെഴ്‌സി ടീച്ചറായിരുന്നു ഭാര്യ. ഭാര്യയുടെ വിയോഗം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ പലപ്പോഴും നിഴലിച്ചുനിന്നിരുന്നു. രേഖയും ബിന്ദുവുമാണ് മക്കൾ.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ അളക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹം സമ്പാദിച്ച പ്രശസ്തിയുടെ അളവുകോൽകൊണ്ടു മാത്രമല്ല; എത്ര മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഇടംനേടി എന്നതുകൂടി കണക്കിലെടുത്താണ്. ആ അർഥത്തിൽ പി.വി. കൃഷ്ണന്റെ ജീവിതം സമ്പന്നമായിരുന്നു.

പ്രകൃതിയുടെ കണ്ണുനീരിന് നിറം നൽകിയ ആ കൈകൾ എത്രയോ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചു. സമൂഹത്തിന്റെ പൊള്ളത്തരങ്ങൾ തുറന്നുകാട്ടുന്ന കാർട്ടൂണുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. തലമുറകളുടെ വായനാനുഭവങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യഭംഗി പകർന്നു. കേരളത്തിന്റെ കലാ-സാംസ്കാരിക രംഗത്ത് മായാത്ത അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം ഒരു കലാകാരന്റെ വേർപാടു മാത്രമല്ല; ലാളിത്യവും ആത്മാർഥതയും സർഗാത്മകതയും ഒത്തുചേർന്ന ഒരു കാലത്തിന്റെ സാന്നിധ്യംകൂടിയാണ് നഷ്ടമാകുന്നത്.

ചില ചിത്രങ്ങൾ കാലം മായ്ച്ചുകളയും. ചില വരകൾ മങ്ങിപ്പോകും. എന്നാൽ മനുഷ്യഹൃദയങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞ ചില ചിത്രങ്ങൾക്കുമേൽ കാലത്തിന് ഒരിക്കലും നിറം മങ്ങിക്കാനാവില്ല.

പ്രകൃതിയുടെ കണ്ണുനീർ വരച്ച പി.വി. കൃഷ്ണൻ, സ്വന്തം ജീവിതത്തിലൂടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും സൗഹൃദത്തിന്റെയും സർഗാത്മകതയുടെയും എത്രയോ നിറങ്ങൾ പകർന്നുനൽകിയാണ് വിടവാങ്ങുന്നത്.

എന്റെ കൈവശമുള്ള ആ മുഖചിത്രം ഇനി വെറുമൊരു ചിത്രമല്ല. പ്രിയപ്പെട്ടൊരു സുഹൃത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന അമൂല്യനിധിയാണ്. അതിലേക്കു നോക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഒരുപാട് നേരം ഫോണിലൂടെ സംസാരിച്ചിരുന്ന ആ സൗഹൃദനിമിഷങ്ങളും ചിരിയും വാക്കുകളും മനസ്സിൽ വീണ്ടും തെളിയും.

പി.വി. എന്ന കൃഷ്ണമാസ്റ്റർ ഇനി ഓർമ്മകളിൽ മാത്രം. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരകൾക്കും കലാസൃഷ്ടികൾക്കും കാലം മരണമില്ലാത്ത നിറങ്ങളാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

പ്രിയപ്പെട്ട കൃഷ്ണമാസ്റ്റർക്ക് ഹൃദയത്തിൽനിന്നുള്ള ആദരാഞ്ജലികൾ.