അൽഗോരിതങ്ങൾ അപഹരിക്കുന്ന ജനാധിപത്യം: അദൃശ്യ ലോകങ്ങളിലെ ഏകാന്ത തടവുകാർ : പി.എസ്. മുഹമ്മദലി, വെള്ളമുണ്ട

"നാം ജീവിക്കുന്നത് ഒരൊറ്റ ലോകത്തല്ല, മറിച്ച് അനേകം അദൃശ്യ ലോകങ്ങളിലാണ്"

എന്ന തിരിച്ചറിവ് സമകാലിക മനുഷ്യന്റെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെ തന്നെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. നാം ഒരേ ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്നു, ഒരേ വായു ശ്വസിക്കുന്നു, ഒരേ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു എന്ന് പുറമെക്ക് തോന്നുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ നാമോരോരുത്തരും വ്യത്യസ്തങ്ങളായ "വിവര വാതാവരണങ്ങളിൽ" അടച്ചിടപ്പെട്ട തടവുകാരാണ്.

"നാം ഒരേ ആകാശത്തിന് കീഴിലാണെന്ന് തോന്നുമ്പോഴും, അൽഗോരിതങ്ങൾ പണിത അദൃശ്യമായ തടവറകളിൽ നാം ഓരോരുത്തരും ഓരോരോ ലോകങ്ങളിലാണ്."

നമ്മുടെ ഫോണിലെ വാട്സാപ്പ് തുറന്ന് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം ഭരണപക്ഷത്തോ പ്രതിപക്ഷത്തോ ഉള്ള രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് അയച്ചു നോക്കുക. ലഭിക്കുന്ന ഉത്തരങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ ഒരേ നാട്ടിൽ കഴിയുന്ന ഇവർ എങ്ങനെ ഇത്രയും ഭിന്നമായ രണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു എന്ന് നാം അത്ഭുതപ്പെട്ടേക്കാം. ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ ചായ്‌വിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; മറിച്ച് സാങ്കേതികവിദ്യയും മനഃശാസ്ത്രവും ചേർന്ന് നമ്മുടെ ബോധമണ്ഡലത്തെ തരംതിരിച്ചെടുക്കുന്ന ഒരു മഹാപ്രതിഭാസത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. അദൃശ്യമായ ഓരോ 'ഫിൽറ്റർ ബബ്ബിളുകൾ' നമ്മുടെ ലോകത്തെ ചുരുക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

വിവരങ്ങളല്ല, സ്ഥിരീകരണമാണ് നമുക്ക് വേണ്ടത്

ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം വിവരങ്ങളുടെ അതിപ്രസരമല്ല, മറിച്ച് അവയെ സ്വീകരിക്കാൻ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കം കാണിക്കുന്ന പക്ഷപാതമാണ്. എലി പാരിസർ തന്റെ വിഖ്യാതമായ 'ഫിൽറ്റർ ബബ്ബിൾ' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, മനുഷ്യന് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേണ്ടത് പുതിയ അറിവുകളോ വിവരങ്ങളോ അല്ല, മറിച്ച് താൻ വിശ്വസിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശരിയാണെന്ന സ്ഥിരീകരണമാണ് .

ഇന്നത്തെ മനുഷ്യന് വേണ്ടത് അറിവിന്റെ വെളിച്ചമല്ല, മറിച്ച് തന്റെ മുൻവിധികൾ ശരിയാണെന്ന് വരുത്തിത്തീർക്കുന്ന മിഥ്യാബോധത്തിന്റെ സ്ഥിരീകരണമാണ്.

പീറ്റർ വാസൺ നിരീക്ഷിച്ച 'കൺഫർമേഷൻ ബയസ്' എന്ന പ്രതിഭാസം ഇതാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. മസ്തിഷ്കം ഒരു അരിപ്പ പോലെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; നമ്മുടെ മുൻവിധികൾക്ക് വിരുദ്ധമായ വിവരങ്ങളെ അത് അനായാസം അരിച്ചുകളയുകയും നമ്മുടെ താല്പര്യം പോഷിപ്പിക്കുന്നവയെ ആവേശത്തോടെ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സത്യം കണ്ടെത്തുക എന്നതിനേക്കാൾ, താൻ ശരിയാണെന്ന് സ്വയം വിശ്വസിപ്പിക്കാനാണ് ഓരോ വ്യക്തിയും ഉപബോധമനസ്സാൽ ശ്രമിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യന്റെ ചിന്താപ്രക്രിയ എങ്ങനെയാണ് ഈ വിഭജനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതെന്ന് നോബൽ സമ്മാന ജേതാവായ ഡാനിയൽ കഹ്നമാൻ തന്റെ 'Thinking, Fast and Slow' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹം ചിന്തയെ 'സിസ്റ്റം 1', 'സിസ്റ്റം 2' എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി തിരിക്കുന്നു. മിന്നൽവേഗത്തിൽ വൈകാരികമായി പ്രതികരിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക രീതിയാണ് സിസ്റ്റം 1. എന്നാൽ യുക്തിസഹമായി കാര്യങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന സാവധാനത്തിലുള്ള രീതിയാണ് സിസ്റ്റം 2. ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ ലോകം മനുഷ്യനെ ഒന്നാമത്തെ രീതിയിലേക്ക് തളച്ചിടാൻ പാകത്തിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പരിണാമവും സംവാദത്തിന്റെ മരണവും

വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ആദ്യകാലം ഗ്രാമങ്ങളിലെ ചായക്കടകളെപ്പോലെ ഒരു ചെറിയ ജനാധിപത്യ വേദിയായിരുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക നാട്ടുകാരോ സുഹൃത്തുക്കളോ എന്ന ഒറ്റ കാരണത്താൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട അവിടെ വിയോജിപ്പുകളെ യുക്തിഭദ്രമായി നേരിടാൻ ആളുകളുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു തെറ്റായ വിവരം വന്നാൽ നൂറുകണക്കിന് അംഗങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും ഒരാൾ വസ്തുതകൾ നിരത്തി അതിനെ ഖണ്ഡിച്ചിരുന്നു.

എന്നാൽ ഇന്ന് ഈ ബഹുസ്വരത പാടേ അപ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു. സംവാദങ്ങളുടെ മൂർച്ച കൂടുകയും ജനാധിപത്യ മര്യാദകൾ ലംഘിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന കാഴ്ചയാണ് നാം കാണുന്നത്. ഒരു ഗ്രൂപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റേതായ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ താല്പര്യം മേൽക്കോയ്മ നേടിക്കഴിഞ്ഞാൽ അവിടെ ഏകസ്വരത രൂപപ്പെടുന്നു. വിയോജിപ്പുള്ള ന്യൂനപക്ഷം അനാവശ്യ തർക്കങ്ങൾ വേണ്ടെന്ന് കരുതി നിശബ്ദരാകാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു.

"സംവാദങ്ങൾ മരിക്കുകയും ബഹുസ്വരതകൾ അലോസരമാവുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത് ജനാധിപത്യം അൽഗോരിതങ്ങൾക്ക് വഴിമാറിക്കൊടുക്കുന്നു."

ഗുസ്തവ് ലെ ബോൺ തന്റെ 'The Crowd' എന്ന പഠനത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, ഒരു ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നതോടെ വ്യക്തിയുടെ സ്വതന്ത്രമായ ബുദ്ധിശക്തിയും യുക്തിയും നഷ്ടമാവുകയും വൈകാരികമായ ഒരു ഏകത രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ വ്യക്തി ഇനി വ്യക്തിയല്ല, മറിച്ച് ഒരു ഡിജിറ്റൽ കൂട്ടത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമാണ്.

പി.എച്ച്.ഡി ഉള്ളവനും പത്താം ക്ലാസ് തോറ്റവനും ഒരേ കെണിയിൽ

ഈ അൽഗോരിതം കെണിയിൽ നിന്ന് വിദ്യാസമ്പന്നരും മുക്തരല്ല എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ അത്ഭുതം. പി.എച്ച്.ഡി ഉള്ള പ്രൊഫസർമാരായാലും പത്താം ക്ലാസ് തോറ്റ ഒരാളായാലും ഒരേ അൽഗോരിതത്തിന്റെ പിടിയിലാണ് അകപ്പെട്ടതെങ്കിൽ പുറത്തേക്ക് വരുന്ന 'ഔട്ട്‌പുട്ടുകൾ' ഒരേപോലെയാകുന്നു.

"അക്ഷരമറിയാത്തവനും അറിവിന്റെ ഉത്തുംഗതിയിലുള്ളവനും ഒരേ ഡിജിറ്റൽ വലയിൽ കുടുങ്ങിയാൽ, അൽഗോരിതം നൽകുന്ന ഔട്ട്പുട്ടുകൾക്ക് ഒരേ വികലരൂപമായിരിക്കും."

സൂക്ഷ്മ പരിശോധന നടത്തുമ്പോഴാണ് ഈ യാഥാർത്ഥ്യം നാം തിരിച്ചറിയുക. സോഷ്യൽ മീഡിയ കൈമാറ്റത്തിന് വസ്തുതാ പരിശോധന ആവശ്യമില്ലല്ലോ. പണ്ട് അച്ചടി മാധ്യമങ്ങൾ കൃത്യമായ വെരിഫിക്കേഷൻ നടത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഭംഗിയുള്ള ഗ്രാഫിക്സുകൾ ചേർത്ത് പടച്ചുവിടാൻ എളുപ്പമാണ്. ഈയിടെ ഒരു ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സംഘടനയിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയ 'ധവളപത്രം' ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. കോളേജ് പ്രൊഫസർമാരുടെയും അധ്യാപകരുടെയും സംഘടനയായിട്ട് പോലും, അതിലെ കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ വസ്തുതാവിരുദ്ധമായ പലതും കാണാം. വിവരമുള്ളവർ എന്ന് കരുതി നാം വിഴുങ്ങുന്ന ഇത്തരം കാര്യങ്ങളാണ് പിന്നീട് പൊതുയിടങ്ങളിൽ ആധികാരികമായ റഫറൻസുകളായി മാറുന്നത്.

"വസ്തുതകളുടെ പരിശോധനയല്ല, മറിച്ച് ഗ്രാഫിക്സുകളുടെ ഭംഗിയും അൽഗോരിതത്തിന്റെ വേഗതയുമാണ് ഇന്ന് 'സത്യത്തെ' നിർവ്വചിക്കുന്നത്."

അദൃശ്യമായ ബ്രെയിൻ വാഷിംഗും അൽഗോരിതം ഷിഫ്റ്റും

നിശബ്ദരായി ഗ്രൂപ്പുകളിൽ തുടരുന്ന ന്യൂനപക്ഷം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണി അദൃശ്യമായ 'ബ്രെയിൻ വാഷിംഗ്' ആണ്. ഗ്രൂപ്പിൽ വരുന്ന റീലുകളോ ലിങ്കുകളോ നാം ആകസ്മികമായി തുറന്നു കാണുമ്പോൾ അൽഗോരിതം തന്റെ കെണിയൊരുക്കുന്നു.

"ഓരോ ക്ലിക്കിലൂടെയും നാം നമ്മുടെ ചിന്തകളുടെ സ്വതന്ത്ര്യം അൽഗോരിതങ്ങൾക്ക് പണയം വെക്കുന്നു; നാം പോലുമറിയാതെ നാം മറ്റൊരു ലോകത്തെ പൗരന്മാരായി മാറുന്നു."

കാസ് സൺസ്റ്റീൻ 'Republic.com' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്ന 'എക്കോ ചേമ്പറുകൾ'

ഇവിടെയാണ് സജീവമാകുന്നത്. നിങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് മാത്രം നിങ്ങളിലേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും എത്തുന്നു. ഇതിനെ ശാസ്ത്രീയമായി 'ഇല്യൂസറി ട്രൂത്ത് ഇഫക്റ്റ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. നിരന്തരമായി ഒരു നുണയോ അർദ്ധസത്യമോ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ കേൾക്കുമ്പോൾ മസ്തിഷ്കം അത് സത്യമാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.

കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയവും സത്യാനന്തര കാലവും

കേരളം പോലെ ഉയർന്ന സാക്ഷരതയുള്ള സമൂഹങ്ങളിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് വസ്തുതകൾ വെറും അക്കങ്ങൾ മാത്രമാകുകയും, അവ ഓരോ വിഭാഗത്തിനും അവരവരുടെ ബബ്ബിളുകൾക്ക് അനുസരിച്ച് 'മാറ്റിയെഴുതപ്പെടുകയും' ചെയ്യുന്നു. 

ഷോഷാന സുബോഫ് വിശേഷിപ്പിച്ച 

'സർവൈലൻസ് ക്യാപ്പിറ്റലിസ'ത്തിന്റെ കാലത്താണിന്ന് നാം. 

നമ്മുടെ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് നമ്മുടെ സ്വഭാവത്തെ പ്രവചിക്കുക മാത്രമല്ല, അവയെ തങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി മാറ്റിയെടുക്കുക കൂടിയാണ് ടെക് ഭീമന്മാർ ചെയ്യുന്നത്. 2018-ൽ എം.ഐ.ടി (MIT) നടത്തിയ പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നത് യഥാർത്ഥ വാർത്തകളേക്കാൾ ആറിരട്ടി വേഗത്തിൽ വ്യാജവാർത്തകൾ പ്രചരിക്കുന്നു എന്നാണ്.

"നാം കാണുന്ന ലോകം സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ ഫലമല്ല, മറിച്ച് അൽഗോരിതങ്ങൾ നമുക്കായി കരുതിവെച്ച ഒരു ഡിജിറ്റൽ വ്യാമോഹം മാത്രമാണ്."

സത്യാന്വേഷണത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവ്

യുവൽ നോഹ ഹരാരി തന്റെ '21 Lessons for the 21st Century' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നാം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി അൽഗോരിതങ്ങൾ നമ്മെക്കാൾ നന്നായി നമ്മെ മനസ്സിലാക്കുന്നു എന്നതാണ്. ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കുന്നത് കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ, ആരോഗ്യകരമായ സംവാദം, പരസ്പര വിശ്വാസം എന്നീ തൂണുകളിലാണ്. ഇവ മൂന്നും ഇന്ന് അൽഗോരിതങ്ങളുടെ നിഴലിലാണ്. വസ്തുതകളുടെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ഒരേ വസ്തുതയെ കാണുന്ന വ്യത്യസ്തമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാണ് ഇന്നത്തെ പ്രശ്നം.

ഈ അദൃശ്യ ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കുക എന്നത് അനിവാര്യമാണ്. അതിനായി നാം കാര്യങ്ങളെ യുക്തിപരമായി വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള 'സിസ്റ്റം 2' ചിന്തയെ വീണ്ടെടുക്കണം. ജനാധിപത്യം എന്നാൽ ഒരേ സ്വരത്തിലുള്ള പാട്ടല്ല, മറിച്ച് വ്യത്യസ്ത ശബ്ദങ്ങൾ ചേർന്ന സംഗീതമാണ്. സത്യത്തെ അൽഗോരിതങ്ങൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാതെ, ചിന്തയുടെ തുറന്നത്വത്തിലൂടെ നമുക്ക് നമ്മുടെ ലോകത്തെ വീണ്ടെടുക്കാം.

പി.എസ്. മുഹമ്മദലി, വെള്ളമുണ്ട